Σημεία από τις παρεμβάσεις στο θεματικό τραπέζι «Επόμενη φορά Αριστερά: Όροι & προϋποθέσεις», στο πλαίσιο της ημερίδας του Ινστιτούτου ΕΝΑ «Τι (να) κάνει η Αριστερά όταν κυβερνά; Εμπειρίες αριστερής διακυβέρνησης».
– Η ημερίδα αυτή έδειξε τόσο με συγκεκριμένα στοιχεία όσο και με βιωματικές αφηγήσεις, ότι ακόμη και υπό τις πιο δύσκολες συνθήκες, τους περιορισμούς και τον ασύμμετρο πόλεμο που δέχτηκε, μια κυβέρνηση της Αριστεράς μπορεί να αφήσει πίσω της σημαντικό θετικό έργο και παρακαταθήκες για το μέλλον. Ανεξάρτητα από το πώς ο καθένας και η καθεμία τοποθετείται σχετικά με το κυβερνητικό εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ, αυτό αποτέλεσε μια τομή στα πολιτικά πράγματα της χώρας, καθώς έσπασε μια σειρά από ταμπού ότι δήθεν «η Αριστερά δεν μπορεί να κυβερνήσει», ότι «είναι αποκλειστικά δύναμη διαμαρτυρίας», ότι «δεν μπορεί να διαχειριστεί τα “σύνθετα” προβλήματα της διακυβέρνησης». Το κυβερνητικό εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ έφερε στη δημόσια συζήτηση την αναγκαιότητα, τους όρους και τις προϋποθέσεις της αριστερής διακυβέρνησης, ως οργανικό συστατικό της Αριστεράς της εποχής μας.
– Δημιούργησε, επίσης, νέα γνώση τόσο στο πεδίο της διακυβέρνησης όσο και σε εκείνο της προετοιμασίας και της δημιουργίας των προϋποθέσεων για τη διεκδίκηση και την άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας. Αναζήτησε και έδωσε, ή επιχείρησε να δώσει, απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα που μέχρι πρόσφατα δεν συζητούνταν καν. Πώς προετοιμάζεσαι για να αναλάβεις κυβερνητικές ευθύνες; Πώς δημιουργείς ελπίδα σε συνθήκες συλλογικής απελπισίας; Πώς, ξεκινώντας από ένα μικρό κόμμα μπορείς, σε συγκεκριμένες συνθήκες, να κερδίσεις τη σχετική κοινωνική πλειοψηφία, και να γίνεις κυβέρνηση; Πώς προχωράς όταν δεν υπάρχουν βασικές προϋποθέσεις; Τι κάνεις όταν γίνεις κυβέρνηση; Πώς κυβερνάς σε ένα δύσκολο και ναρκοθετημένο περιβάλλον; Πώς δημιουργείς βαθμούς ελευθερίας σε συνθήκες ανοιχτών εκβιασμών; Πώς υλοποιείς ταυτόχρονα «μνημόνιο» και μέτρα που αντιστρατεύονται τη λογική του; Τι κάνεις όταν χάσεις την κυβερνητική εξουσία; Πώς κεφαλαιοποιείς τα όποια επιτεύγματα πέτυχες; Πώς συζητάς και ερμηνεύεις αποτυχίες και λάθη; Πώς επεξεργάζεσαι και αξιοποιείς τη νέα γνώση που απέκτησες; Τι αφήνεις και τι κρατάς ως εφόδιο για το μέλλον; Προφανώς δεν ήταν όλες οι απαντήσεις που δόθηκαν ή επιχειρήθηκε να δοθούν σωστές, όλες είναι προς συζήτηση και αξιολόγηση. Υπάρχει, όμως, μια πρώτη ύλη που δεν υπήρχε πριν. Δεν υπήρχαν καν τα ερωτήματα. Τώρα μπορούμε να έχουμε μια πληρέστερη γνώση των δυνατοτήτων, των περιορισμών και των απαιτήσεων για αριστερή διακυβέρνηση.
– Εδώ προβάλλει ένα μεθοδολογικό πρόβλημα. Πώς μπορεί να αποτιμηθεί ένα τόσο ιδιαίτερο εγχείρημα; Οι αρχικοί σχεδιασμοί και οι προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν δεν μπορούν να αγνοηθούν, αλλά δεν μπορούν να αποτελούν το βασικό κριτήριο αξιολόγησης του έργου της κυβέρνησης. Κάτι τέτοιο θα υπονοούσε ότι οι αρχικοί στόχοι ήταν πλήρως σωστοί και επιτεύξιμοι. Όμως αυτό αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Κατά τη γνώμη μου, οι αρχικοί στόχοι και οι προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν και στις οποίες είχε πιστέψει και ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ αντιστοιχούσαν σε μια περίοδο συστημικής κρίσης του ευρώ, κατά την οποία όλα φαινόταν δυνατά. Όμως στη συνέχεια το ευρώ θωρακίστηκε, ο σχεδιασμός του ΣΥΡΙΖΑ έπρεπε να επανεξεταστεί με βάση τα νέα δεδομένα, πράγμα που δεν έγινε στο βαθμό που χρειαζόταν. Στην ημερίδα, ορθώς κατά τη γνώμη μου, επικράτησε το κριτήριο των συγκεκριμένων συνθηκών, της συγκεκριμένης πραγματικότητας, τι παρέλαβε και τι παρέδωσε η κυβέρνηση, τι έκανε και τι μπορούσε να είχε κάνει στις συγκεκριμένες συνθήκες και γιατί δεν το έκανε. Στο πλαίσιο αυτό, η συζήτηση γίνεται πιο συγκεκριμένη και πιο παραγωγική χωρίς να επιτρέπει εξωραϊσμούς. Στη βάση αυτή και με την εκ των υστέρων γνώση που αποκτήσαμε, μπορούμε να επανεξετάσουμε και να κρίνουμε τον συνολικό πολιτικό σχεδιασμό, τους συσχετισμούς, τους στόχους και τα μέσα.
– Παρόλο που το συγκεκριμένο κυβερνητικό εγχείρημα έλαβε χώρα στις εντελώς ιδιαίτερες συνθήκες της χρεοκοπίας, υπό την εποπτεία της Τρόικας, κοινή διαπίστωση είναι ότι η αριστερή διακυβέρνηση θα είναι πάντα αντιμέτωπη με περιορισμούς, της μιας ή της άλλης μορφής, καταναγκασμούς, αντίπαλα συμφέροντα και αντιφάσεις. Επομένως, ζητήματα όπως η σωστή εκτίμηση των συσχετισμών, οι κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, οι στόχοι και οι προϋποθέσεις για την επίτευξη τους, με λίγα λόγια η στρατηγική στην οποία εντάσσεται και την οποία θέλει να υπηρετεί το κυβερνητικό εγχείρημα, πρέπει να είναι σαφής, συγκεκριμένη και γνωστή στον λαό.
– Κρίσιμη, από κάθε άποψη, προϋπόθεση, για το αριστερό κυβερνητικό εγχείρημα, είναι το πολιτικό υποκείμενο τόσο για τη διασφάλιση της κοινωνικής στήριξης στο κυβερνητικό εγχείρημα όσο και για τη σύνδεση του παρόντος με την προοπτική. Ωστόσο η κρίση και η απαξίωση των κομμάτων κάνει αναγκαία μια ανανεωμένη συζήτηση για τη μορφή, τη λειτουργία, τα καθήκοντα και τον ρόλο ενός σύγχρονου κόμματος της Αριστεράς. Η εσωκομματική δημοκρατία είναι σήμερα αναγκαία όσο ποτέ και είναι όρος για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών και των νέων προς την πολιτική τα κόμματα και ειδικότερα το κόμμα της Αριστεράς. Η εσωκομματική δημοκρατία προϋποθέτει δομές και κανόνες. Ταυτόχρονα, το σύγχρονο κόμμα της Αριστεράς πρέπει να είναι ευέλικτο, και συμπεριληπτικό, ικανό να συνδέει και να εκπροσωπεί πολιτικά τον ευρύτερο «αστερισμό» των διαφορετικών κινημάτων και συλλογικών πρωτοβουλιών που αμφισβητούν και αντιμάχονται τη σημερινή τάξη πραγμάτων.
– Σε σχέση με τις γενικότερες προϋποθέσεις της αριστερής διακυβέρνησης πρέπει να διευκρινίσω ότι το σχήμα «ναυπηγώντας εν πλω», στο οποίο έγινε αναφορά, δεν αποτελεί φραστικό σχήμα, αλλά πολιτική επιλογή. Η επιλογή αυτή απαντούσε στο ερώτημα «τι να κάνουμε» στις συνθήκες πολιτικής κρίσης που επικρατούσαν στη χώρα, ιδιαίτερα μετά τις πρώτες εκλογές του 2012, όταν έγινε ορατή η προοπτική αριστερής κυβέρνησης. Δεδομένου ότι έλειπαν βασικές προϋποθέσεις -όπως το ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν καν ενιαίο κόμμα- οι επιλογές που συζητούνταν στον ευρύτερο χώρο της Αριστερας ήταν τρεις: να αποφύγουμε τις κυβερνητικές ευθύνες, όπως έκανε το ΚΚΕ, να προχωρήσουμε σε «ρήξη» ανεξάρτητα από την ύπαρξη των αναγκαίων προϋποθέσεων, ή να προχωρήσουμε με το σχεδιασμό μας προετοιμαζόμενοι όσο αυτό ήταν δυνατόν και συνεχίζοντας την προετοιμασία «εν πλω», στη πορεία. Στην ημερίδα ακούστηκαν πολλά θετικά παραδείγματα όπου πράγματι προετοιμάστηκαν πολιτικές, καλύφθηκαν κενά, λύθηκαν προβλήματα τα οποία είτε δεν γνωρίζαμε είτε για τα οποία δεν είχαμε προλάβει να ετοιμάσουμε λύσεις κατά το στάδιο της προετοιμασίας. Όμως σε άλλους τομείς αυτό δεν συνέβη. Το κόμμα, παραδείγματος χάριν, ήταν και παρέμεινε ο αδύναμος κρίκος του όλου εγχειρήματος. Το 2016 είχε περίπου όσα μέλη είχε και κατά την ίδρυση του. Όμως όπως έδειξε η αρνητική εξέλιξή του, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ποσοτικό.
– Το κυβερνητικό εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ έδειξε τη ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης της αριστερής θεωρίας, της μεθοδολογίας και της εργαλειοθήκης που μπορεί να χρησιμοποιήσει η Αριστερά όταν βρεθεί στη κυβέρνηση. Πρώην κυβερνητικά στελέχη αναφέρθηκαν στην διάρκεια της ημερίδας σε ελλείμματα στο πεδίο αυτό. Πρόκειται για ένα πρόβλημα της Αριστεράς γενικότερα. Σήμερα είναι αναγκαία μια νέα κατανόηση του κόσμου και μια ανανεωμένη συζήτηση για τους αναγκαίους κοινωνικούς και οικολογικούς μετασχηματισμούς και τους δρόμους επίτευξης τους. Βεβαίως ο δημοκρατικός δρόμος για τον σοσιαλισμό και οι επεξεργασίες του παρελθόντος αποτελούν μια χρήσιμη αφετηρία, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν επαρκής απάντηση στα προβλήματα που συναντά μια αριστερή κυβέρνηση που θέλει να αλλάξει και όχι απλά να διαχειριστεί το κράτος. Η νέα πείρα και η νέα γνώση, επομένως, πρέπει να αναζωογονήσουν τόσο την έρευνα όσο και τον διάλογο για τη θεωρία, τη στρατηγική και την πολιτική της Αριστεράς στην εποχή μας.
– Στη διάρκεια της ημερίδας διατυπώθηκε και αναδείχθηκε πλούτος εμπειριών και ιδεών για το μέλλον, που θα πρέπει -και ελπίζω- να τύχουν περαιτέρω επεξεργασίας από τους συντελεστές της ημερίδας και το Ινστιτούτο ΕΝΑ.
Το βίντεο του θεματικού τραπεζιού:
