Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ανάγκη ελέγχου της κερδοσκοπίας και ρύθμισης της αγοράς των καυσίμων.

 Ποια είναι όμως τα μέσα που υπάρχουν για να γίνει ο έλεγχος αυτός;     

 Ποιες οι δυνατότητες και ποια τα όρια τους;

1) Η κυβέρνηση της ΝΔ ανακοίνωσε δια του Υπουργού Ανάπτυξης κ. Σιούφα την εντατικοποίηση των ελέγχων και την ενίσχυση των μηχανισμών που είναι αρμόδιοι γι΄αυτούς, δηλαδή, της Επιτροπής Ανταγωνισμού και της Υπηρεσίας Ελέγχου Διακίνησης Καυσίμων (ΚΕΔΑΚ). Τα μέτρα αυτά είναι σε θετική κατεύθυνση αρκεί να υλοποιηθούν με συνέπεια, διότι και οι προηγούμενες κυβερνήσεις τα διακήρυσσαν αλλά οι σχετικοί μηχανισμοί έμειναν ατροφικοί και αποδέχθηκαν ανίκανοι να δώσουν πρακτικά αποτελέσματα. Έτσι η ελληνική αγορά καυσίμων χαρακτηρίζεται από φαινόμενα προκλητικής κερδοσκοπίας αλλά και λαθρεμπορίου στα καύσιμα.

2) Τα όρια όμως ανάμεσα στην αισχροκέρδεια και το εύλογο  κέρδος είναι ασαφή. Όταν λοιπόν οι τιμές ανεβαίνουν υπάρχει ανάγκη συμπίεσης των περιθωρίων κέρδους. Για να γίνει αυτό υπάρχουν δύο μέσα: Το πρώτο είναι η επιβολή πλαφόν. Το μέσο αυτό, η ΝΔ το αρνείται ως «σοσιαλιστικό μέτρο» που στρεβλώνει την αγορά. Το μέσο αυτό όμως δεν είναι «σοσιαλιστικό». Πρόκειται για ένα ρυθμιστικό μέσο που και η ΝΔ στο παρελθόν το εφάρμοσε και πολλές κυβερνήσεις διεθνώς το εφαρμόζουν. Η αγορά επίσης δεν είναι «ίσια» ώστε να φοβηθούμε μην στρεβλωθεί. Είναι ήδη στρεβλή, μονοπωλιακή και ανεξέλεγκτη. Το πλαφόν λοιπόν είναι ένα χρήσιμο όπλο ιδίως σε περιόδους απότομων και συχνών μεταβολών των τιμών. Όμως δεν μπορεί να επιβάλλεται μόνο στα πρατήρια, διότι αυτά είναι ο τελικός κρίκος ενός ολόκληρου κυκλώματος. Το θέμα είναι να ελεγχθεί ολόκληρο το  κύκλωμα από την       παραγωγή ως την κατανάλωση, δεδομένου ότι τα υψηλότερα περιθώρια κέρδους παρατηρούνται στις εταιρίες εμπορίας. Συγκεκριμένα είναι περίπου 5 – 6 λεπτά ανά λίτρο  όταν για τα πρατήρια είναι 3 – 3,5 και αποτελεί «στρέβλωση» το ότι έχει το χονδρεμπόριο υψηλότερα περιθώρια κέρδους απ΄ ότι το λιανεμπόριο.

3) Ένα άλλο αποτελεσματικό μάλιστα όπλο είναι η τιμολογιακή πολιτική των ΔΕΚΟ. Αυτό αποδείχθηκε ήδη όταν η ΕΚΟ μείωσε προσφάτως τις τιμές. Αμέσως μετά το περιθώριο κέρδους των εταιριών εμπορίας μειώθηκε στα 3,18 λεπτά ανά λίτρο από τα 5,94 λεπτά που ήταν πριν από την παρέμβαση αυτή. Αυτό δείχνει και πόσο λανθασμένη ήταν η πολιτική ιδιωτικοποιήσεων που εφάρμοσε το ΠΑΣΟΚ και δεν έχει κατανοηθεί ότι εκτός όλων των άλλων έτσι, δεν εκποιούνται μόνο περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου αλλά ακυρώνονται και κρίσιμα εργαλεία παρέμβασης στην αγορά.

4) Oύτε το πλαφόν όμως, ούτε η τιμολογιακή πολιτική των ΔΕΚΟ μπορούν να φέρουν αποτέλεσμα αν η άνοδος των τιμών παρατείνεται και εντείνεται. Για παράδειγμα η τιμή του αργού πετρελαίου, το 1991 ήταν κάτω από 20 δολάρια το βαρέλι. Το 1999 ήταν κάτω από 15 δολάρια το βαρέλι. Το 2002 ήταν πάνω από 20 δολάρια και τώρα έχει ξεπεράσει τα 35 δολάρια το βαρέλι. Μια τέτοια δραματική και παρατεταμένη άνοδο κανένα πλαφόν και καμία τιμολογιακή πολιτική των ΔΕΚΟ δεν θα μπορούσε να την απορροφήσει. Για τον ίδιο λόγο και τα όρια μείωσης της φορολογίας είναι περιορισμένα ως μέσο απορρόφησης της ανόδου των διεθνών τιμών.  Η κυβέρνηση ευελπιστεί σε μια υποχώρηση των διεθνών τιμών. Αλλά ακόμη κι αν αυτό συμβεί, η άνοδος θα επανέλθει και πάντως οι μεγάλες διακυμάνσεις θα συνεχίζονται. Από εδώ προκύπτει η ανάγκη νέων ρυθμιστικών μηχανισμών μακροχρόνιου χαρακτήρα. Εδώ έχει τη θέση της μια μακροπρόθεσμη συνεπής πολιτική περιορισμού της εξάρτησής μας από το πετρέλαιο και το ΙΧ, ενίσχυσης δηλαδή, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των μέσων μαζικής μεταφοράς. Επίσης ένας νέος μηχανισμός με τη μορφή ενός ταμείου θα μπορούσε  να σχεδιαστεί και να αρχίσει να λειτουργεί μόλις οι τιμές σταθεροποιηθούν ή και όπως εκτιμάται  υποχωρήσουν έστω και πρόσκαιρα. Το ταμείο αυτό μπορεί και αποθεματοποιεί μέρος των φόρων των καυσίμων όταν οι διεθνείς τιμές είναι σχετικά χαμηλότερες. Το ταμείο αυτό μπορεί να αξιοποιεί τα αποθέματά του εξομαλύνοντας τις τιμές σε περιόδους απότομης ανόδου. Αν ένα ταμείο υπήρχε, θα μπορούσε να συγκεντρώσει  τεράστια αποθέματα κατά την περίοδο των χαμηλών τιμών (1991 – 1999). Το ταμείο αυτό θα μπορούσε να χρηματοδοτεί προγράμματα «απεξάρτησης» από το πετρέλαιο αλλά και επιδότησης της τιμής των καυσίμων, σε περιόδους κερδοσκοπικής ανόδου.

5) Η κυβέρνηση λοιπόν πρέπει πρώτον να εγκαταλείψει δογματισμούς και νεοφιλελεύθερες ιδεολογικές προκαταλήψεις και να εφαρμόσει κάθε πρόσφορο μέτρο προκειμένου να τιθασεύσει την άνοδο των τιμών. Δεύτερον να σχεδιάσει και να θέσει σε εφαρμογή μετά από δημόσιο διάλογο, νέους μηχανισμούς μακροχρόνιας  παρέμβασης και απόδοσης. Και τρίτο πρέπει να βοηθήσει άμεσα και να στηρίξει τα εισοδήματα ιδιαίτερα των χαμηλόμισθων, των χαμηλοσυνταξιούχων και των ανέργων που η άνοδος της τιμής των καυσίμων και οι παρεπόμενες επιπτώσεις στην ακρίβεια κάνουν ακόμη πιο δυσβάσταχτη την ήδη δύσκολη κατάστασή τους.