Άρθρο στην εφημερίδα “ΕΠΟΧΗ” _Τρία ερωτήματα για την τρέχουσα κρίση_

Η κρίση που ζούμε μοιάζει με αμαξοστοιχία που βγαίνει από ένα τούνελ σταδιακά. 

 

Ως τώρα έχουμε δει μόνο τα βαγόνια που έχουν βγει στο φως: χρηματοπιστωτική κρίση, εκτίναξη τιμών του πετρελαίου και των τροφίμων, επιβράδυνση της ανάπτυξης κλπ. Δεν έχουμε δει ακόμη ολόκληρη την αμαξοστοιχία. Ενώ όμως η κρίση είναι σε εξέλιξη, πρέπει να απαντήσουμε σε συγκεκριμένα ερωτήματα που αφορούν στο χαρακτήρα της κρίσης, στις πιθανές συνέπειες και τις διαστάσεις τους, στην αντιμετώπισή της, αλλά και στην ίδια τη μεθοδολογία με την οποία θα απαντήσουμε στα ερωτήματα αυτά.

 

Σε σχέση με το τελευταίο αυτό ερώτημα, τρεις προσεγγίσεις κυριαρχούν στη σχετική συζήτηση:

 

Η πρώτη στηρίζεται σε μια γενική θεωρητική γνώση για τις κρίσεις και, με βάση αυτή, υποστηρίζει ότι οι κρίσεις, πέραν της αποδιαρθρωτικής, θέτουν σε κίνηση και αναδιαρθρωτικές λειτουργίες. Επομένως, τις κρίσεις γενικώς, άρα και αυτή, δεν πρέπει να τις κατανοούμε με όρους κατάρρευσης του συστήματος, αλλά με όρους αναδιάρθρωσής του.

 

Η άποψη αυτή, ως γενική θεωρητική αρχή, ασφαλώς είναι σωστή. Θα μπορούσε όμως να αποδειχθεί επικίνδυνα καθησυχαστική, αν δε διευκρινισθεί αμέσως ότι οι εν λόγω αποδιαρθρώσεις και αναδιαρθρώσεις, υπό συνθήκες καπιταλισμού, είναι εξαιρετικά ανταγωνιστικές διαδικασίες. Μέσω αυτών καταστρέφονται κεφάλαια, θέσεις εργασίας και κοινωνικοί θεσμοί, ενώ νέες διευθετήσεις προκύπτουν πάντα μέσα από ανακατανομές πόρων και εξουσιών, με κοινωνικές συγκρούσεις, ακόμη και θερμούς πολέμους. 

 

Αυτές ακριβώς τις ανταγωνιστικές διαδικασίες πρέπει να μελετήσουμε, καθώς και το συγκεκριμένο περιεχόμενο που αποκτούν στην παρούσα κρίση.

 

Η δεύτερη προσέγγιση επιχειρεί να κατανοήσει την παρούσα κρίση μέσα από την εμπειρία κρίσεων του παρελθόντος σαν αυτή του 1929, του 1974 ή κάποια άλλη.

 

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να μας δώσει χρήσιμες ενδείξεις και πληροφορίες. Όμως μπορεί να αποδειχθεί και αυτή παγιδευτική. Διότι δεν είναι βέβαιο ότι η παρούσα κρίση θα είναι ακριβές αντίγραφο κάποιας προηγούμενης.

 

Στο στάδιο του βιομηχανικού καπιταλισμού που μελέτησε ο Μαρξ, οι κρίσεις εμφανίζονταν με μεγάλη κανονικότητα και ομοιομορφία, πράγμα που δε συμβαίνει σήμερα.

 

Αυτό δε σημαίνει ότι η ανάλυση του Μαρξ έχει χάσει την αξία της. Τίθενται όμως προβλήματα ως προς τον τρόπο εφαρμογής της. Ορισμένοι μαρξιστές έχουν προτείνει μια μεθοδολογία που, κατά τη γνώμη μου, είναι χρήσιμη. Η μεθοδολογία αυτή που βασίζεται στον τρόπο έρευνας του ίδιου του Μαρξ, διακρίνει τρία επίπεδα ανάλυσης: Εκείνο της βασικής θεωρίας των κρίσεων. Εκείνο της ανάλυσης του ιστορικού σταδίου στη διάρκεια του οποίου εκδηλώνεται μια κρίση. Και τρίτο, εκείνο της ανάλυσης της συγκεκριμένη κρίσης .

 

—————————————————————————————- 

1. βλ. Makoto Itoh Essays on Marxian Economics in Japan, Value and crisis, Pluto Press 1980, p. 152 -154. Επίσης, στο Μακότο Ιtoh και Κώστας Λαπαβίτσας, Πολιτική Οικονομία του χρήματος και του χρηματοπιστωτικού συστήματος, εκδόσεις Πολύτροπον 2004, Κεφ. 6, σελ. 266 κ.ε., καθώς και στο Γιάννης Μηλιός κ.α., Η θεωρία του Μαρξ για τον καπιταλισμό, εκδόσεις Νήσος 2005, μέρος IV, ιδιαίτερα σελ. 297 κ.ε.

—————————————————————————————–

 

Αυτή η ιστορική – λογική προσέγγιση θεωρεί, δηλαδή, ότι η θεωρητική δυνατότητα των κρίσεων και οι βαθύτερες αιτίες τους υπάρχουν μέσα στο ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Ταυτόχρονα, όμως, η κάθε κρίση αποκτά τις ιδιαίτερες μορφές που αντιστοιχούν στις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή εκδηλώνεται. Τέλος, η κάθε κρίση έχει τη δική της ιδιαίτερη ταυτότητα, έχει τα δικά της εντελώς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

 

Μια τρίτη προσέγγιση που απορρέει από αυτή τη μεθοδολογική διάκριση είναι αυτή που αξιοποιεί τις γενικές θεωρητικές αρχές καθώς και τις εμπειρίες από προηγούμενες κρίσεις, όχι ως υποκατάστατο αλλά ως μέσο για τη συγκεκριμένη ανάλυση μιας συγκεκριμένης κρίσης μέσα στο ευρύτερο ιστορικό της πλαίσιο.

 

Ένα δεύτερο αφετηριακό ερώτημα είναι αυτό που αναφέρεται στον τύπο και το συγκεκριμένο χαρακτήρα της παρούσας κρίσης.

 

Υπάρχουν κρίσεις που διαρκούν σχετικά λίγο, παρέρχονται με έναν τρόπο σχετικά «αναίμακτο» και ξεπερνιούνται στη βάση των υφιστάμενων πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών σχέσεων.

 

Υπάρχουν όμως και κρίσεις που μοιάζουν με ιστορικές καμπές όπως εκείνες του 1929 ή του 1974. Οι παλιές ηγεμονίες κλονίζονται ή και γκρεμίζονται για να εμφανιστούν νέες. Στην περίπτωση τέτοιων κρίσεων, το θέμα που τίθεται δεν είναι να προβλέψουμε την έκβασή τους ως απόμακροι παρατηρητές, αλλά να προσπαθήσουμε να επηρεάσουμε το περιεχόμενο της έκβασης, να βάλουμε τη σφραγίδα μας σ’ αυτό, αν δεν είμαστε σε θέση να το καθορίσουμε.  

 

Τι μπορούμε να πούμε για τη σημερινή κρίση;

 

Η παρούσα κρίση θα μπορούσε να αποδειχθεί μια τέτοια κρίση – ορόσημο.

 

Το υποδηλώνει αυτό: α)  η συνθετότητά της, β) η παταγώδης αποτυχία της νεοφιλελεύθερης πολιτικής και των επιστημονικοθεωρητικών παραδοχών της και γ) η αδυναμία να ελεγχθούν οι εκδηλώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης στη βάση της νεοφιλελεύθερης λογικής.

 

Αν  οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν τη χρηματοπιστωτική κρίση εμμένοντας δογματικά στην αρχή της «αυτορύθμισης» των τραπεζών και της «δημιουργικής καταστροφής» των αποτυχημένων, όπως υπεδείκνυαν οι πατριάρχες του νεοφιλελευθερισμού, αν δεν προχωρούσαν στην ενεργό παρέμβαση του κράτους και τη διοχέτευση δημόσιου χρήματος και πολιτικής στήριξης, τώρα οι μεγαλύτερες τράπεζες των ΗΠΑ θα είχαν χρεοκοπήσει  και το χρηματοπιστωτικό σύστημα ενδεχομένως θα είχε καταρρεύσει.

 

Η κρίση αυτή φέρνει στην επιφάνεια παλιές αλλά και νέες αντιθέσεις που γεννήθηκαν μετά την κατάρρευση των θεσμών του Breton Woods στην πορεία της απορύθμισης και της απελευθέρωσης των αγορών, καθώς και της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Υπάρχουν λοιπόν ισχυροί λόγοι να θεωρήσουμε ότι η κρίση που ζούμε, στη συνθετότητά της, εγγράφεται ήδη στην ιστορία ως η πρώτη μεγάλη κρίση του νεοφιλελευθερισμού. Συνιστά δε, από την άποψη αυτή, και ένα ισχυρό πλήγμα στην ηγεμονία ειδικότερα των ΗΠΑ και του αγγλοσαξονικού μοντέλου καπιταλισμού.

 

Σ’ ό,τι αφορά στην ελληνική διάσταση της κρίσης, αυτή έχει τη βάση της στην εξάντληση της δυναμικής ενός μοντέλου ανάπτυξης που στηρίχθηκε στις ιδιωτικοποιήσεις και την απορύθμιση των αγορών, στον υπερδανεισμό, την άνιση κατανομή των εισοδημάτων, την οικονομική μεγέθυνση σε βάρος του περιβάλλοντος. Έχουμε εισέλθει έτσι,  σε ένα νέο ιστορικό πολιτικό κύκλο που χαρακτηρίζεται από την απονομιμοποίηση του νεοφιλελευθερισμού, την ηθικοπολιτική απαξίωση του δικομματισμού, τον κίνδυνο μακροχρόνιας υποχώρησης των ρυθμών ανάπτυξης, αύξησης της ανεργίας και του πληθωρισμού, παρατεταμένης έντασης της εσωτερικής και της διεθνούς αστάθειας και αβεβαιότητας. 

 

Πώς, στην πορεία αυτού του νέου ιστορικού πολιτικού κύκλου, θα υπερασπιστούμε αποτελεσματικά τα συμφέροντα των εργαζομένων, των νέων, του περιβάλλοντος και θα ανοίξουμε νέες προοπτικές για την κοινωνία;

 

Αυτό το -τρίτο στη σειρά αλλά πρώτο σε σημασία- ερώτημα μας φέρνει στην καρδιά του πολιτικού προβλήματος που θέτει η παρούσα κρίση. Κατά την άποψή μου, όμως, οι παραδόσεις που έχουμε ως ελληνικό αριστερό κίνημα, δε μας δίνουν έτοιμες απαντήσεις. Αντιθέτως, οι παραδόσεις αυτές έχουν και αρνητικές όψεις και χρήζουν κριτικής επαναξιολόγησης. Η παράδοση π.χ. που έχουμε τόσο από τη κρίση του 1929 όσο και από εκείνη του 1974 κινείται ανάμεσα σ’ ένα στενό και ατελέσφορο «αμυντισμό» και «ταξικισμό» καθώς και σε έναν «κυβερνητισμό» ή σε λογικές «εθνικής ενότητας» .

 

—————————————————————————————

 

 2. Για τη στάση του ΚΚΕ στην κρίση του 1929 βλ. Δ. Σάρλη, Η πολιτική του ΚΚΕ στον αγώνα κατά του Μοναρχοφασισμού (1929-1936), Αθήνα 1975. Επίσης στο: Άγγελος Γ. Ελεφάντης, Η Επαγγελία της Αδύνατης Επανάστασης, εκδ. Ολκός, 1976.

————————————————————————

 

Ο στενός «αμυντισμός» καθηλώνει τους εργαζόμενους σε μια λογική διαχείρισης του κόστους της κρίσης χωρίς ουσιαστική παρέμβαση στο σκέλος της αναδιάρθρωσης και στους αγώνες που αφορούν στη διαμόρφωση του μέλλοντος. Αλλά, στο πεδίο αυτό το αμυντικό, ιδιαίτερα σε περιόδους μεγάλων και παρατεταμένων κρίσεων, η διαπραγματευτική θέση των εργαζομένων είναι εξαιρετικά δυσχερής. Οι κοινωνικές αντιστάσεις για να έχουν αποτέλεσμα,  πρέπει να στηρίζονται από ένα πολιτικό σχέδιο και να εντάσσονται σ’ αυτό, ώστε να αποκτούν πολιτική δυναμική και προοπτική. Η απάντηση στην κρίση πρέπει, συνεπώς, να είναι πολιτική. Μια πολιτική όμως που στηρίζει και στηρίζεται στη δύναμη των κινημάτων και συνδέει τις άμεσες ανάγκες με βαθύτερους μετασχηματισμούς και τη σοσιαλιστική προοπτική.

 

Τη δεύτερη αρνητική παράδοση που έχουμε κληρονομήσει είναι η στάση της αριστεράς απέναντι στο πρόβλημα της ηγεμονίας. Τόσο στην κρίση του ’29 όσο και σ’ εκείνη του ’74, οι δυνάμεις της αριστεράς αναλώθηκαν σ’ έναν αγώνα για την ηγεμονία στο εσωτερικό της αριστεράς, γεγονός που δεν επέτρεψε να λειτουργήσουν ως ενιαία παράταξη της αριστεράς και περιόρισε τις δυνατότητες παρέμβασής τους στην κοινωνία.

 

Η συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποδειχθεί ιστορικής σημασίας, αφού η ως τώρα πορεία του δείχνει ότι, παρά τις αναπόφευκτες δυσκολίες, αποτελεί το πλέον κατάλληλο πλαίσιο για να υπερβούμε δημιουργικά τις αδυναμίες του παρελθόντος  και να επιχειρήσουμε να διαμορφώσουμε μια σύγχρονη όσο και ριζοσπαστική αριστερή στρατηγική, να ξαναθέσουμε το θέμα της ηγεμονίας της αριστεράς με όρους κοινωνίας.

 

Η υπό συζήτηση κρίση ήλθε να μας υπενθυμίσει πόσο αναγκαίο αλλά και πόσο επείγον είναι το καθήκον αυτό. Και μ’ αυτή την έννοια,  παρά τους κινδύνους που περικλείει, η κρίση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μια ευκαιρία για την Αριστερά.

Γιάννης Δραγασάκης - Yannis Dragasakis

Γιάννης Δραγασάκης - Yannis Dragasakis

12,823

Βουλευτής | ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία

Ομιλία στην εκδήλωση της Νομαρχιακής Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ ΠΕΙΡΑΙΑ «Διέξοδοι & προοπτικές της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας / Η πρόταση του #ΣΥΡΙΖΑ - #Προοδευτική_Συμμαχία»▶️ Δείτε απευθείας την εκδήλωση ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Σήμερα τιμούμε τη μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Ποντίων που οδήγησε στον θάνατο και τον ξεριζωμό ένα σημαντικό κομμάτι του Ελληνισμού με μεγάλη ιστορία. Δεν ξεχνούμε πως οι Πόντιοι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα συνέβαλαν καθοριστικά στην κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ανόρθωση της χώρας παρά τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες.Στηρίζουμε ενεργά την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης, τη διεθνή αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας σε επιστημονικό και διπλωματικό επίπεδο. Γνωρίζουμε ότι η διεθνής αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας αλλά και ο διάλογος στη βάση του διεθνούς δικαίου, είναι η απάντηση σε κάθε μορφής εθνικισμό και αναθεωρητισμό που φέρνει νέους πολέμους, νέες γενοκτονίες και νέες εθνοκαθάρσεις. Αλλά και η βάση για την ανάπτυξη σχέσεων ειλικρινούς συνεργασίας και αμοιβαίου σεβασμού στην περιοχή μας. ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Δήλωση για το αποτέλεσμα των εκλογών στο ΣΥΡΙΖΑ - ΠΣ ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Σήμερα στο Περιστέρι* Μάθε πώς & που ψηφίζεις 👉 www.syriza.gr/page/ekloges.html#15Μαιου #ΣτειλεΤονΛογαριασμο ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Η αυριανή εκλογική διαδικασία για την ανάδειξη του Προέδρου & της Κεντρικής Επιτροπής του #ΣΥΡΙΖΑ-#Προοδευτική_Συμμαχία δεν είναι απλά μια ακόμη «τυπική» εσωτερική δραστηριότητα που αποφάσισε το πρόσφατο Συνέδριό μας. Η 15η Μάη λαμβάνει τον χαρακτήρα ενός γεγονότος-σταθμού για την αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών στη χώρα. Με γνώμονα τις ανάγκες & τις προσδοκίες της κοινωνίας, λοιπόν, ας αξιοποιήσουμε την αυριανή μέρα, ως ένα εφαλτήριο για μια νέα δυναμική πορεία. Κι από τη Δευτέρα, από όποια θέση κι αν βρίσκεται η καθεμιά & ο καθένας μας, όλες & όλοι μαζί θα δώσουμε τη μεγάλη μάχη για μια νέα αρχή. Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό ζητούμενο της αυριανής ημέρας. Ένας ΣΥΡΙΖΑ πιο ισχυρός, πιο ενωμένος, πιο αποφασιστικός. Στον αγώνα την πολιτική αλλαγή & την προοδευτική διέξοδο. ΓΔρΓιάννης Δραγασάκης, Υποψήφιος για την ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία στην Περιφέρεια Αττικής* Μάθε πώς & που ψηφίζεις 👉 www.syriza.gr/page/ekloges.html#15Μαιου #ΣτειλεΤονΛογαριασμο ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook

Latest Twetter Feeds

YDragasakis @YDragasakis
RT @leftgr:«Διέξοδοι και προοπτικές της Μικρομεσαίας Επιχειρηματικότητας»: Δείτε ζωντανά την εκδήλωση του ΣΥΡΙΖΑ Πειραιά https://t.co/JDRYOFQnjM
RT @atsipras:Από σήμερα είμαστε ένα άλλο κόμμα. Πιο μαζικό, λαϊκό, νεανικό, ριζοσπαστικό. Και θέλω να υπενθυμίσω: Ο ΣΥΡΙΖΑ των 3… https://t.co/z1C5r6ev2r
RT @Neolaia_Syriza:Περισσότερα απο 150.000 μέλη, προσήλθαν μαζικά στις κάλπες σε όλη την Ελλάδα! Χιλιάδες νέοι/ες συστρατεύονται στη… https://t.co/1KNN0Yjw7Y
RT @syriza_gr:.@atsipras: Ο ΣΥΡΙΖΑ των 172.000 μελών θα είναι πρώτο κόμμα στις επόμενες εκλογές – Μεγάλο βήμα για να ξαναφέρουμε… https://t.co/DV93yXCpUW

Επικοινωνία

Μέγαρο Βουλής
10021, Αθήνα

τηλ (+30) 210 – 370 7299
(+30) 210 – 370 7972

e-mail
ydragasakis@parliament.gr