Άρθρο στην εφημερίδα “ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΑΥΓΗ _Ο Πωλ Λαφάργκ για τα τραστ και τα χρηματιστήρια_

Σε προσεγμένη μετάφραση και με μια περιεκτική εισαγωγή της Ελένης Αστερίου, κυκλοφόρησαν πρόσφατα, από τις εκδόσεις ΚΨΜ, δύο κείμενα του Πωλ Λαφάργκ. Τα κείμενα αυτά, για άγνωστους σ’ εμάς λόγους, έμειναν στην αφάνεια, ενώ είναι σημαντικά και όχι μόνο από ιστορική άποψη.

 Το ένα από τα κείμενα αυτά πρωτοδημοσιεύτηκε το 1903 στη Γαλλία με τον τίτλο “Τα αμερικάνικα Τραστ”. Σε πρώτη ανάγνωση, πρόκειται για μια έρευνα για τον καπιταλισμό στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο Λαφάργκ διαπιστώνει ότι η συγκέντρωση του κεφαλαίου έχει φτάσει σε τόσο υψηλά επίπεδα, που κάνει δυνατή την εμφάνιση νέων μορφών μονοπωλιακής συγκρότησης με κύριο εκπρόσωπο τα Τραστ. Σε αντίθεση με τα καρτέλ, τα Τραστ δεν στηρίζονται σε συμφωνίες μεταξύ ανεξάρτητων επιχειρήσεων, αλλά ενοποιούν υπό ενιαία συλλογική ιδιοκτησία επιχειρήσεις ενός κλάδου ή και περισσότερων.

Πρωταγωνιστές σ’ αυτή την εξέλιξη είναι ένας νέος τύπος καπιταλιστή, του καπιταλιστή – επενδυτή, η συλλογικότητα που, μετασχηματισμένη σε πολυμετοχικότητα, τίθεται στην υπηρεσία του καπιταλισμού και η δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων μέσω του τραπεζικού συστήματος, αλλά και αυτοτελώς μέσω των χρηματιστηρίων.

Από την ανάλυση του Λαφάργκ, εκείνο που αναδύεται δεν είναι κάποιο ξεχωριστό είδος “χρηματιστικού κεφαλαίου”, όπως στο Χίλφερντιγκ λίγα χρόνια αργότερα(1), αλλά μια (χρηματιστική) λειτουργία του κεφαλαίου που μετασχηματίζει συνολικά τον καπιταλισμό. Έτσι, δεν διαπιστώνεται κάποια μόνιμη υποταγή του βιομηχανικού κεφαλαίου στο τραπεζικό, αλλά μια μεταξύ τους αλληλεξάρτηση και “συνύφανση” (όρο που χρησιμοποίησε τελικά και ο Λένιν).

Σε δεύτερη ανάγνωση, το κείμενο του   Λαφάργκ μας αποκαλύπτει

έναν βαθύτερο προβληματισμό.Ο Λαφάργκ, διαβλέπει την παγκοσμιοποίηση των Τραστ, συνειδητοποιεί

τον αναδυόμενο παγκόσμιο ρόλο των ΗΠΑ και αντιλαμβάνεται ότι το παγκόσμιο εργαστήρι του καπιταλισμού, δεν είναι πια η Αγγλία, όπως συνέβαινε επί Μαρξ. Επαναλαμβάνει έτσι τη θέση του τελευταίου, σύμφωνα με την οποία “η βιομηχανικά πιο ανεπτυγμένη χώρα δείχνει στις λιγότερο ανεπτυγμένες απλώς την εικόνα του μέλλοντός τους”(2). Της δίνει όμως νέο νόημα, αφού αυτή η χώρα – οδηγός είναι πλέον οι ΗΠΑ και όχι η Αγγλία. Τα “αμερικάνικα Τραστ” φαίνεται πως ήταν μάλλον το μέσο για να

υποδηλώσει ο Λαφάργκ την ανάγκη αλλαγής υποδείγματος, προκειμένου να συνειδητοποιηθούν επερχόμενοι μετασχηματισμοί, που, σήμερα, γνωρίζουμε ότι όντως έλαβαν χώρα.Η ανάλυση του Λαφάργκ δεν είναι απαλλαγμένη και από λάθη. Κύρια

πηγή τους είναι το γεγονός ότι, ενώ διαπιστώνει την είσοδο του καπιταλισμού σε μια νέα φάση, δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει πλήρως τα χαρακτηριστικά της. Αυτή, ωστόσο, ήταν μια αδυναμία όχι μόνο του ίδιου, αλλά γενικότερα της μαρξιστικής σκέψης εκείνης της περιόδου.

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟΥ

 Το άλλο κείμενο, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1897, αναφέρεται στην οικονομική λειτουργία του χρηματιστηρίου.

 Στον τρίτο τόμο του κεφαλαίου του Μαρξ, ο Έγκελς πρόσθεσε ένα δικό του συμπλήρωμα. Σ’ αυτό ο Έγκελς επεσήμανε ότι, ενώ στο παρελθόν το χρηματιστήριο ήταν ένα “δευτερεύον στοιχείο στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα”, από το 1865 και μετά η εξέλιξη του καπιταλισμού “αναθέτει έναν ανεβασμένο και διαρκώς αυξανόμενο ρόλο στο χρηματιστήριο”(3). Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι, ακόμη και σήμερα, πολλοί, ακόμη και μαρξιστές, εξακολουθούν να θεωρούν το χρηματιστήριο ως ένα “δευτερεύον στοιχείο” ή το αντιμετωπίζουν αποκλειστικά με όρους ηθικοπολιτικής καταδίκης της κερδοσκοπίας που συντελείται σ’ αυτό.

Όμως, σε τι συνίσταται αυτός ο αυξημένος ρόλος των χρηματιστηρίων;  Και πού οφείλεται;

Ο Λαφάργκ κατανοεί τα χρηματιστήρια ως αγορές, στις οποίες διαμορφώνονται σχέσεις οικονομικές, δηλαδή, πραγματικές και καθόλου εικονικές. Μόνο που σ’ αυτές δεν ανταλλάσσονται άμεσα προϊόντα της εργασίας, αλλά δικαιώματα (με τη μορφή τίτλων) επί των προϊόντων αυτών. Τα κέρδη που πραγματοποιούνται στις αγορές αυτές, προέρχονται από τη ρευστοποίηση των δικαιωμάτων επί των κερδών και των υλικών αξιών που αντιπροσωπεύουν τα δικαιώματα για τους κατόχους τους είτε είναι αποτέλεσμα αναδιανομής κερδών μεταξύ των συμμετεχόντων (κέρδη των κερδισμένων είναι οι ζημιές των χαμένων).

Στις αγορές, επομένως, αυτές δε δημιουργείται καμιά νέα αξία ή υπεραξία, συνεπώς τα χρηματιστήρια δεν ακυρώνουν, αλλά  επιβεβαιώνουν το νόμο της αξίας του Μαρξ. Συνιστούν όμως ουσιώδη μηχανισμό αναδιανομής της παραγόμενης υπεραξίας, κι αυτή είναι μια από τις λειτουργίες τους.

Τα χρηματιστήρια επιτελούν και μια δεύτερη λειτουργία. Επηρεάζουν θετικά, υπέρ του κεφαλαίου, τους όρους παραγωγής και το μέγεθος της παραγόμενης υπεραξίας. Και τούτο γιατί, με την τιτλοποίηση των υλικών αξιών και την ανάπτυξη αγορών διαπραγμάτευσης των τίτλων, το κεφάλαιο απελευθερώνεται από επιχειρηματικές, κλαδικές, εθνικές, κοινωνικές ή άλλες δεσμεύσεις. Πουλώντας και αγοράζοντας τίτλους (δικαιώματα), το κεφάλαιο μεταπηδά ελεύθερα, από επιχείρηση σε επιχείρηση, από κλάδο σε κλάδο, από χώρα σε χώρα, από τη μια άκρη της γης ως την άλλη “με την ταχύτητα ηλεκτρισμού”. Απ’ αυτήν τη θεμελιώδη, απελευθερωτική για το κεφάλαιο, λειτουργία των χρηματιστηρίων προκύπτουν πολλές παράγωγες: ενεργοποίηση αδρανών κεφαλαίων, απορρόφηση μέρους του υπερσυσσωρευμένου κεφαλαίου, αντιστάθμιση και διάχυση κινδύνων,  διευκόλυνση των εξαγορών, των συγχωνεύσεων, της συγκέντρωσης και της διεθνοποίησης του κεφαλαίου.

 Τέλος, ο Λαφάργκ διαπιστώνει ότι οι αγορές δικαιωμάτων, που, ως ένας πολυώροφος πύργος, υψώνονται πάνω από τον κόσμο των υλικών αξιών, θεωρητικά μπορούν να αναπτύσσονται απεριόριστα στο χώρο και τον χρόνο. Πράγματι, όπως μια υλική αξία μπορεί να εκπροσωπηθεί από ένα δικαίωμα (π.χ. μετοχή), έτσι και το δικαίωμα αυτό μπορεί να γίνει η βάση για πολλά παράγωγα δικαιώματα, που κι αυτά μπορούν να γίνουν αντικείμενο ανταλλαγής (αγορές παραγώγων). Κι όπως η τιμή ενός δικαιώματος διαπραγματεύεται στον παρόντα χρόνο, η τιμή του ίδιου δικαιώματος ή παραγώγων του, μπορεί να διαπραγματεύεται σε μελλοντικό χρόνο (συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης).

 Τα χρηματιστήρια, συνεπώς, από τη σκοπιά του κεφαλαίου, δεν είναι “παρασιτικά”, αλλά επιτελούν παραγωγικότατες, για το κεφάλαιο και κρίσιμες για τα κέρδη των ηγετικών κοινωνικών στρωμάτων, λειτουργίες.

 Τόσο, λοιπόν, οι οικονομικές λειτουργίες των χρηματιστηρίων όσο και οι θεωρητικά απεριόριστες δυνατότητες ανάπτυξής τους, εξηγούν τον αυξανόμενο ρόλο τους, αλλά και καθιστούν αναπόφευκτες τις κρίσεις τους.

 Στα δύο αυτά κείμενα του Λαφάργκ μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει το πρόπλασμα μιας θεωρίας για την πληρέστερη κατανόηση του ρόλου των χρηματιστηρίων και της “χρηματιστικοποίησης” (financialization) του καπιταλισμού, θέματα που παραμένουν επίκαιρα.

——————————————————————————————————–

1. Ο Χίλφερντιγκ, απολυτοποιώντας τη γερμανική εμπειρία, κατανοεί το “χρηματιστικό κεφάλαιο” ως “το τραπεζικό κεφάλαιο που μετασχηματίζεται σε βιομηχανικό”. βλ. Rudolf Hilferding, Finance Capital, αρχική έκδοση 1910, έκδοση στα Αγγλικά, Λονδίνο 2006, P 225.

2. Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, Τόμος Α, εκδ. Μόρφωση, Αθήνα 1963, σελ. 11.

3. Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, Τόμος Γ, εκδ. Νέα Βιβλία, 1979, σελ. 1115.

Γιάννης Δραγασάκης - Yannis Dragasakis

Γιάννης Δραγασάκης - Yannis Dragasakis

12,822

Βουλευτής | ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία

Ομιλία στην εκδήλωση της Νομαρχιακής Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ ΠΕΙΡΑΙΑ «Διέξοδοι & προοπτικές της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας / Η πρόταση του #ΣΥΡΙΖΑ - #Προοδευτική_Συμμαχία»▶️ Δείτε απευθείας την εκδήλωση ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Σήμερα τιμούμε τη μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Ποντίων που οδήγησε στον θάνατο και τον ξεριζωμό ένα σημαντικό κομμάτι του Ελληνισμού με μεγάλη ιστορία. Δεν ξεχνούμε πως οι Πόντιοι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα συνέβαλαν καθοριστικά στην κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ανόρθωση της χώρας παρά τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες.Στηρίζουμε ενεργά την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης, τη διεθνή αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας σε επιστημονικό και διπλωματικό επίπεδο. Γνωρίζουμε ότι η διεθνής αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας αλλά και ο διάλογος στη βάση του διεθνούς δικαίου, είναι η απάντηση σε κάθε μορφής εθνικισμό και αναθεωρητισμό που φέρνει νέους πολέμους, νέες γενοκτονίες και νέες εθνοκαθάρσεις. Αλλά και η βάση για την ανάπτυξη σχέσεων ειλικρινούς συνεργασίας και αμοιβαίου σεβασμού στην περιοχή μας. ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Δήλωση για το αποτέλεσμα των εκλογών στο ΣΥΡΙΖΑ - ΠΣ ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Σήμερα στο Περιστέρι* Μάθε πώς & που ψηφίζεις 👉 www.syriza.gr/page/ekloges.html#15Μαιου #ΣτειλεΤονΛογαριασμο ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook
Η αυριανή εκλογική διαδικασία για την ανάδειξη του Προέδρου & της Κεντρικής Επιτροπής του #ΣΥΡΙΖΑ-#Προοδευτική_Συμμαχία δεν είναι απλά μια ακόμη «τυπική» εσωτερική δραστηριότητα που αποφάσισε το πρόσφατο Συνέδριό μας. Η 15η Μάη λαμβάνει τον χαρακτήρα ενός γεγονότος-σταθμού για την αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών στη χώρα. Με γνώμονα τις ανάγκες & τις προσδοκίες της κοινωνίας, λοιπόν, ας αξιοποιήσουμε την αυριανή μέρα, ως ένα εφαλτήριο για μια νέα δυναμική πορεία. Κι από τη Δευτέρα, από όποια θέση κι αν βρίσκεται η καθεμιά & ο καθένας μας, όλες & όλοι μαζί θα δώσουμε τη μεγάλη μάχη για μια νέα αρχή. Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό ζητούμενο της αυριανής ημέρας. Ένας ΣΥΡΙΖΑ πιο ισχυρός, πιο ενωμένος, πιο αποφασιστικός. Στον αγώνα την πολιτική αλλαγή & την προοδευτική διέξοδο. ΓΔρΓιάννης Δραγασάκης, Υποψήφιος για την ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία στην Περιφέρεια Αττικής* Μάθε πώς & που ψηφίζεις 👉 www.syriza.gr/page/ekloges.html#15Μαιου #ΣτειλεΤονΛογαριασμο ... ΠερισσότεραΛιγότερα
Προβολή στο Facebook

Latest Twetter Feeds

YDragasakis @YDragasakis
RT @leftgr:«Διέξοδοι και προοπτικές της Μικρομεσαίας Επιχειρηματικότητας»: Δείτε ζωντανά την εκδήλωση του ΣΥΡΙΖΑ Πειραιά https://t.co/JDRYOFQnjM
RT @atsipras:Από σήμερα είμαστε ένα άλλο κόμμα. Πιο μαζικό, λαϊκό, νεανικό, ριζοσπαστικό. Και θέλω να υπενθυμίσω: Ο ΣΥΡΙΖΑ των 3… https://t.co/z1C5r6ev2r
RT @Neolaia_Syriza:Περισσότερα απο 150.000 μέλη, προσήλθαν μαζικά στις κάλπες σε όλη την Ελλάδα! Χιλιάδες νέοι/ες συστρατεύονται στη… https://t.co/1KNN0Yjw7Y
RT @syriza_gr:.@atsipras: Ο ΣΥΡΙΖΑ των 172.000 μελών θα είναι πρώτο κόμμα στις επόμενες εκλογές – Μεγάλο βήμα για να ξαναφέρουμε… https://t.co/DV93yXCpUW

Επικοινωνία

Μέγαρο Βουλής
10021, Αθήνα

τηλ (+30) 210 – 370 7299
(+30) 210 – 370 7972

e-mail
ydragasakis@parliament.gr